Höfuðbeina- og spjaldhryggsjöfnun og börn (Cranio Sacral Ballancing)
Guðrún B. Hauksdóttir, hjúkrunarfræðingur og höfuðbeina- og spjaldhryggsjafnari:
Árangursrík meðferð við ýmiskonar ástandi eða sjúkdómum sem algengir eru hjá fólki á öllum aldri, ekki síst ungabörnum og börnum.
Vinna á börnum reynist geysilega árangursrík. Því fyrr sem börn eru meðhöndluð því meiri líkur eru á að takist að hjálpa þeim varanlega. Æskilegt væri að hafa starfandi Höfuðbeina- og spjaldhryggsjafnara á fæðingardeildum sem myndi skoða börnin strax og meta ástand þeirra. Með því að hjálpa líkama þeirra að rétta sig af, losa um himnur sem kunna að hafa dregist saman í fæðingunni og opna H.S.kerfi þeirra, þá er hægt að koma í veg fyrir ýmis vandamál sem oft hrjá ungabörn og börn síðar á ævinni.
William Sutherland (1900-1960) er sá maður sem fyrstur áttaði sig á Höfuðbeina og spjaldhryggskerfinu. Hann talaði um 3 grunnkerfi í líkamanum, hjarta og æðakerfið, öndunarkerfið, og höfuðbeina- og spjaldhryggskerfið sem hann taldi vera það mikilvægasta. Hann nefndi það frumöndunarkerfi (primary respiratory system). Hann taldi það vera fyrsta kerfið sem myndast í fóstrinu og það síðasta sem deyr. Hægt er að finna hreyfingu í höfuðbeina og spjaldhryggs kerfinu í látnum einstaklingi í 2-3 tíma eftir að viðkomandi hefur verið úrskurðaður látinn.
Höfuðbeina og spjaldhryggs kerfið samanstendur af himnu- , vökva- , beina- og bandvefskerfum líkamans. Það er sjálfstætt kerfi eins og blóðrásar- og öndunarkerfið. Það samanstendur af beinum höfuðs, hryggjar, spjaldhryggs og mjaðma, öllum himnum heila og mænu ásamt þeim líffærum sem tengjast framleiðslu og frárennsli heila- og mænuvökvans. Þrýstingur innan þessa kerfis fellur taktfast 4-14 sinnum á mínútu. H.S.kerfið er sú líffræðilega umgjörð sem miðtaugakerfið þarf til þess að geta þroskast og haldið sér við alla æfi. Kerfið er bæði í mönnum og dýrum.
Meðferðarlýsing.
Út frá uppgötvunum Sutherlands þróaðist meðferðarform sem nefnist höfuðbeina- og spjaldhryggsjöfnun. Nokkrir aðilar hafa þróað meðferðina og má þar t.d. nefna breska osteopatann Thomas Attlee og bandaríska lækninn og osteopatann dr.John Upledger.
Unnið er með höfuðbeina- og spjaldhryggskerfið (hér eftir nefnt H.S.kerfið). Nauðsynlegt er að hreyfanleiki ríki í kerfinu til þess að flæði heila- og mænuvökva sé gott því flæðið skapar lífskraftinn. Heila- og mænuvökvinn getur aðeins flætt óhindrað ef himnukerfið er frítt.
Höfuðbeina- og spjaldhryggsjöfnun (H.S.J.) er sjálfstætt meðferðarform. Það gengur út á að efla líkamlegt ástand einstaklings þ.e.a.s. skapa það ástand í líkamanum að hann geti starfað eðlilega og að hann geti sjálfur unnið sig út úr hvers kyns áreiti sem hann verður fyrir. Þá erum við að tala um líkamlegt, andlegt og félagslegt áreiti. Megin markmið meðferðarinnar er að greina uppruna á hvers kyns truflun á eðlilegri starfsemi H.S.kerfisins. Það er gert með því að meta ósamhverfur og hindranir í H.S.hreyfingunni og auðvelda losanir þeirra til þess að koma vökva og orku aftur á hreyfingu.
Hvað er gert?
Við meðhöndlun á H.S.kerfinu leitast meðferðaraðili við að finna þau svæði líkamans þar sem hömlur, þrýstingur eða spenna eru til staðar. Þessir þættir hindra gjarnan eðlilegt flæði í kerfinu og hefur því áhrif á starfsemi líffæra, vöðva, tauga, æða og líkamsvefja yfir höfuð. Hömlur myndast oft í kjölfar meiðsla, sýkinga, bólgna, tilfinningalegrar spennu eða undirliggjandi sjúkdóma. Þjöppunarþrýstingur í fæðingu getur einnig verið orsakavaldur. Þar þurfa höfuðbeinin að þrýstast upp á hvert annað á leið sinni í gegnum fæðingarveginn. Oftast rétta þau sig af eftir fæðingu, en í tilvikum þar sem slíkt gerist ekki, geta afleiðingarnar orðið misalvarlegar.
Meðferðaraðili notar milda snertingu handa til þess að greina vandann og meðhöndla. Snerting getur átt sér stað á höfði (cranium), spjaldhrygg (sacrum) eða á hvaða hluta líkamans sem við á. Meðferðaraðili nemur hreyfingar líkamans, tog og hömlur, hreyfingar höfuðbeina og hjálpar líkamanum að rétta sig af,
aðferðum sem kenndar eru. Meðferðaraðili þvingar aldrei neinu upp á líkamann, heldur skynjar hvað líkaminn vill gera og aðstoðar við það. Líkamanum er eðlilegt að skapa og viðhalda heilbrigði og að útrýma sjúkdómum og sýkingum. Eðlileg starfsemi getur samt ekki átt sér stað nema vefir líkamans og vökvar geti unnið óheftir. Með aðstoð sinni, leitast H.S. jafnarinn við að skapa þetta ástand í líkamanum, svo eðlileg starfsemi geti farið þar fram.
Tenging himnu-, beina- og bandvefskerfa.
Þarna þurfum við að hafa í huga hvernig himnu- ,beina-, og bandvefskerfi tengist allt og stjórnar í raun heila- og mænuvökva flæðinu.
Himnukerfið inniheldur heila- og mænuvökvann. Heilaholin eru kerfi af tómarúmi inni í heilanum (tilheyrir himnukerfinu). Þar á framleiðsla heilahimnu- og mænuvökvans sér stað.
Heilamimnur samanstanda af þremur himnulögum. Ysta heilahimna (dura mater, hin harða móðir, kallast heilablast í höfuðkúpu og mænubast í mænu ) umlykur heila og mænu og verndar fyrir hvers kyns áföllum. Mið heilahimna (arachnoid, heilaskúm) og innsta heilahimna (pia mater, hin mjúka móðir) liggja þétt utan um mænu. Ysta duru lagið er nátengt beinum höfuðkúpu, klæðir þau þétt að innan. Dura mater fer út um mænugatið, tengist hálsliðum 2 og 3, heldur áfram og festist aftur á spjaldhrygg og síðan aftur á rófubeini.
Bandvefur (fasia) umlykur öll líffæri líkamans, blóðæðar og taugar. Þetta er mjög þunn himna og er samfelld í gegnum allan líkamann. Hreyfing H.S.kerfisins endurspeglast um allan líkamann í gegnum bandvefinn.
Taugar þurfa að fara í gegnum himnukerfið.
Himnu- og bandvefskerfið er samfellt og heilt. Það er einnig gagnkvæmt spennu himnu kerfi sem þýðir að spenna á einum stað hefur áhrif annars staðar. Þarna getum við séð fyrir okkur að ef við erum með blöðru fulla af vatni og þrýstum á einn stað blöðrunnar, þá eykst þrýstingur annars staðar í henni. Það er ýmislegt sem getur haft áhrif á H.S.kerfið, s.s. líkamlegir áverkar, sjúkdómar og hvers kyns áföll í lífinu.
Sem dæmi má nefna:
Áverkar á höfuðkúpu eins og höfuðhögg og ýmsir fæðingaráverkar.
Áverkar á himnur eftir heilahimnubólgu og ör eftir mænudeifingu.
Áverkar á bandvef s.s. ör í kjölfar aðgerða, samgróningar og fleira.
Kenningar.
Mismunandi kenningar eru uppi um það hvar upptök að hreyfingu í H.S.kerfi á sér stað. Ein kenningin er að frumstæður lífskraftur sé til staðar í hverri frumu líkamans og valdi því að allir líkamsþættir s.s himnur, bein, taugar og vökvi hreyfist saman. Heila- og mænuvökvi dregst saman og þenst út, líkt og flóð og fjara, upp að höfði og niður um mænu. Þetta er taktföst hreyfing sem finnst allsstaðar á líkamanum. Sutherland talar um að grundvallarþáttur alls sé lífskraftur sem flæðir um allan líkamann.
Gott kerfi skapar góða heilsu og almennt betri líðan. Ef veikleiki, spenna eða höft er til staðar í kerfinu leiðir það til lélegrar heilsu. Góð samlíking er að sjá fyrir sér áveitukerfi á bóndabæ. Ef einhver áveituæðin virkar illa eða alls ekki, þá hefur það mikil áhrif á það svæði sem hún hefði átt að þjóna.
Algengir ungbarnasjúkdómar og meðhöndlun með H.S.jöfnun.
Áverkar í fæðingu eru eins og fyrr segir mjög algengir. Þau vandamál sem óhætt er að segja að flest allir kannist við eru magakrampar og eyrnabólgur hjá ungabörnum. Erfitt hefur reynst að lækna þessa sjúkdóma og því miður er algengasta aðferðin sú að gefa róandi lyf við magakrampa og fúkkalyf við endurteknum eyrnabólgum. Lyfin reynast því miður ekki árangursrík við að vinna á vandamálinu sjálfu og hafa oft óæskilegar hliðarverkanir s.s. meltingartruflanir (niðurgang eða hægðatregðu). Þó eru kanski einna alvarlegust dulin áhrif þeirra á ónæmiskerfi líkamans. Flestir eru sammála um að helst ætti að forðast að gefa ungabörnum lyf nema það sé lífsnauðsynlegt.
Til þess að líkaminn geti læknað flest tilfelli magakrampa og skyldra sjúkdóma, hefur reynst árangursríkast að einbeita sér sérstaklega að tveimur svæðum líkamans, höfuðkúpubotni og solar plexus svæðinu. Í fyrsta lagi erum við að ræða um hnakkabeinin og samband þeirra við atlas (C1, efsta hryggjarliðinn).
Höfuðkúpubotninn er það svæði sem er útsettast fyrir samþjöppun og truflun í fæðingunni vegna þess mikla þrýstings sem þetta svæði verður fyrir á leið barnsins niður í gegnum fæðingarveginn. Það hvað atlas-occiput svæðið er nálægt öðrum mikilvægum svæðum t.d. hóstabláæðargati (jugular foramen) (op í höfuðkúpubotni milli hnakkabeins (occiput) og gagnaugabeins (temporal)), en í gegnum þessi op fer vagus taugin sem er 10. heilataugin og hóstabláæð (jugular vain)) þá gegnir þetta svæði mjög stóru hlutverki í almennu heilsufarsástandi og virkni allra einstaklinga í lífinu. Frá 10. heilataug fær meltingarkerfið flest boð frá ósjálfráða taugakerfinu. Samþjöppun þarna getur því leitt til of mikillar taugaörvunar sem orsakar þrálátan krampa í meltingarlíffærum og þar af leiðandi magakrampa (colic). Á höfuðkúpubotni er einnig staðsett the superior cervical sympathetic ganglion. Þrýstingur á það eða samþjöppun getur leitt til sympathetic örvunar á allt taugakerfið og afleiðingar þess verið t.d. óróleiki, spenna og ofvirkni. Jafn mikilvægt er að meðhöndla solarplexussvæðið (nafla-, þindar- og magaopssvæði) við meðhöndlun á magakrampa (colic). Þetta svæði verður fyrir áhrifum ef þrýstingur er á höfuðkúpubotn, auk þess er líklegt að það verði fyrir örvun vegna sjokks, áverka eða þjáningar, sem oftast á sér stað í fæðingum. Þar sem ungabörn eru með mun næmara kerfi en fullorðnir, eru líkamar þeirra miklu móttækilegri fyrir meltingartruflunum sem koma í kjölfar þessa.
Spenna í þind er algengt fyrirbæri hjá ungabörnum. Hún veldur þrengingum í vélinda, þar sem vélindað fer í gegnum þindina á leið sinni inn í magann. Spennan getur einnig haft áhrif á magaopið (pylorus) og þar með á magatæmingu niður í smáþarmana. Þessu fylgja oft verkir og erfiðleikar við fæðuinntekt. Ef spenna í þind, solarplexus og á höfuðkúpubotni er ekki meðhöndluð leiðir það oft til sjúkdóma síðar á lífsleiðinni s.s. skeifugarnasára eða kviðslits.
Eyrnabólgur og otitis media eru algengir kvillar hjá ungabörnum. Þær koma í kjölfar samansöfnunar á kyrrstæðum vökva í miðeyra, bakvið hljóðhimnu. Leiðir þetta ástand til sýkingar sem getur síðan orsakað heyrnarskerðingu eða jafnvel heyrnarleysi. Kyrrstaðan bendir til þess að ekki sé nægjanlegt rennsli frá miðeyra og getur ástæðan verið sú að samdráttur sé til staðar í hlustinni. Samdráttur kemur oft sem afleiðing af samþjöppun eða afbökun í fæðingu. Lokun í hlust getur einnig verið samansafnaður gröftur. Með H.S. jöfnun á umlykjandi svæði er oftast hægt að fjarlægja samdráttinn, losa um fyrirstöðuna og þannig tryggt frítt rennsli vökvans. Einkennin hverfa nær samstundis og barnið heldur góðri heyrn. Þannig getum við minnkað notkun fúkkalyfja og einnig aðgerðir eins og röraísetningu.
Heilahimnubólga er bólga í heilahimnum eða himnum sem umlykja heila og mænu, venjulega vegna bakteríu- eða vírussýkinga. Afleiðingarnar verða oft þær að ör myndast á heila-og mænu himnum sem leiðir til þess að tog eða spenna hamlar eðlilegt flæði í kerfinu. Einkenni s.s. höfuðverkur, verkur í hnakka, ógleði, uppköst, sjóntruflanir, suð fyrir eyrum, orkuleysi koma í ljós. Heilahimnubólga skilur oft eftir sig einkenni þrátt fyrir að viðkomandi teljist læknaður. Þessi einkenni má oft bæta eða jafnvel laga alveg með H.S.jöfnun.
Hvers vegna H.S. meðferð?
Á sama hátt og heilbrigðisstarfsfólk s.s hjúkrunarfræðingar, læknar og fleiri geta þreifað mismunandi stig spennu eða slökunar í krampakenndum ristli, fundið mismunandi vöðvatonus, metið ástand blóðrásar með púlsmælingum getur H.S. meðferðaraðili þroskað með sér hæfileikann til að skynja með snertingu handa, mismunandi eiginleika H.S.kerfisins t.d. flæði, spennu, tog og hömlur. Þannig getur hann metið líkamlegt, andlegt eða tilfinningalegt ástand viðkomandi. Hann lærir einnig að aðstoða líkamann við að losa um höft og hindranir, leiðrétta takt og koma á samhverfu í hreyfingum innan H.S.kerfisins. Meðferðaraðili getur með þessu móti unnið á margskonar vandamálum og einnig unnið mjög fyrirbyggjandi s.s þegar unnið er með ungabörn.
Góður árangur.
H.S.jöfnun hefur alltaf góð áhrif á fólk og skapar ákveðna ró og jafnvægis ástand í líkamanum. Það er hægt að tala um mjög góðan árangur á nokkrum sviðum t.d. við meðferð á ungabörnum s.s. vegna magakrampa, eyrnabólgna, óværðar og svefntruflana. Algengast er að um sé að ræða einkenni sem koma í kjölfar samþjöppunarþrýstings sem á sér stað í fæðingu. Því fyrr sem börnin eru meðhöndluð því skjótari árangur og meiri líkur á að börnin verði heilbrigðir og hamingjusamir einstaklingar.
Athyglisvert er að lengi hefur verið talið að nýfædd börn hefðu ekki nægilegan heilaþroska til að muna sársauka og því eru þau oft látin ganga í gegnum ýmsar rannsóknir og jafnvel aðgerðir s.s. umskurð án þess að fá verkjalyf. Það hefur komið í ljós að þetta er alrangt og börnin setja þetta allt í minningarbankann sinn og stundum talið að þetta sé orsök t.d. ótta og áráttu (phobias), óverðskuldaðra sektarkennda, hvatvísi og taugatengdra sjúkdóma.
Oft virðist sem ákveðin svæði s.s neðanhnakkasvæði, T svæði (þar sem viðbeinin eru) og spjaldhryggur verði fyrir mikilli örvun vegna áreynslu í fæðingu.
Með vinnu á þessum svæðum má oft bæta ástand verulega:
Við vöðvabólgum, höfuðverk, migreni og streitu.
Við meltingartruflunum og bakveiki.
Sem verkjastillandi meðferð.
Eftir slys og hvers kyns áverka, t.d.wiplash, íþróttameiðsl og fleira.
Lokaorð.
Að undanförnu hefur mikil vakning orðið hjá fólki almennt varðandi heildræn meðferðarform (almennt rætt um sem óhefðbundnar lækningar). Það hefur komið fram í könnunum að fólk nýtir sér í auknum mæli heildrænar lækningar ýmist samhliða hefðbundnum lækningum eða einar og sér. Þar kemur einnig í ljós að fólk vill eiga val á því hvort það nýtir sér þær leiðir sem í boði eru og þannig taka þátt í þeim ákvarðanatökum sem varða þeirra eigið líf og þeirra nánustu. Þetta hlýtur að teljast jákvætt þar sem meiri von er um betri árangur ef fólk sýnir ábyrgð og vinnur meðvitað og jákvætt með þeirri meðferð sem það gengur í gegnum.
Verum því fordómalaus og opin og vinnum ávallt í kærleikanum. Tökum aldrei vonina frá fólki því að margar leiðir eru í boði til að bæta heilsubrest okkar. Kynnum okkur vel það sem í boði er og verum óhrædd að vísa hvert á annað og síðast en ekki síst, höfum hugfast að ,”Gjöful hendi er fögur hvaðan sem hún kemur”.
Heimildaskrá.
The Heart of Listening, Hugh Milne.
Craniosacral Therapy, John E. Upledger,D.O.,F.A.A.O. and John D.Vredevood,M.F.A.
Your Inner Physician and You, John E. Upledger, D.O.F.A.A.O. Birth Trauma, grein eftir Thomas Attlee (Osteopath og Cranio-sacral meðferðaraðila).
Cranio-sacral therapy and the treatment of common childhood conditions, Thomas Attlee.
Námskeiðsgögn á höfuðbeina- og spjaldhryggsjöfnunar námskeiði hjá Thomas Attlee.
Cranio-sacral therapy and treatment of common childhood conditions, Thomas Attlee.
Flokkur: Greinar - cranio
Engar athugasemdir »